Gezondheid van Utrechters staat onder druk

Gezondheid en welzijn van Utrechters staan steeds vaker onder druk. Dit blijkt uit het onderzoek 'In verband met gezondheid 2026'. Hoewel het met de meeste Utrechters goed gaat, laat het onderzoek ook zorgwekkende ontwikkelingen zien. Gezondheidsverschillen ontstaan al op jonge leeftijd en blijven later in het leven groot. Belangrijke voorwaarden voor gezondheid, zoals goede huisvesting en schone buurt, verslechteren. Ook het gevoel van inclusie en verbondenheid neemt af.

Afke Groen, wethouder Volksgezondheid: “Iedere Utrechter verdient de kans om gezond op te groeien en oud te worden. Maar die kans is niet voor iedereen even groot. Het maakt nogal uit in welk huis je woont, of je geldzorgen hebt en of je mensen om je heen hebt bij wie je terechtkunt. En ik maak me zorgen dat jongeren zich minder veilig en geaccepteerd voelen. Dat doet ook iets met je gezondheid."

De belangrijkste resultaten

Van de Utrechtse volwassenen voelt 79% zich gezond. Een goede gezondheid is belangrijk voor mensen persoonlijk én voor de samenleving als geheel. Het draagt bij aan een sterke economie, voldoende personeel in het onderwijs en zorg die betaalbaar en toegankelijk blijft. De zorgen over de verschillen in gezondheid blijven groot. Het rapport laat zien dat een gezonde bevolking in Utrecht – een groeiende, verdichtende stad met een veranderende samenleving – niet vanzelfsprekend is. De belangrijkste resultaten:

Inclusie, verbondenheid en sociale veiligheid neemt af: Onder tieners neemt het gevoel van inclusie af. De acceptatie van homoseksualiteit daalt en kinderen voelen zich minder veilig op school. Ook ernstige eenzaamheid komt nog steeds veel voor onder jongeren en volwassenen. Volwassenen hebben minder vaak contact met buren en familieleden.

Gezond wonen staat sterk onder druk: De woning en leefomgeving zijn sterk van invloed op de gezondheid van mensen. Veel meer Utrechters hebben schimmel of vocht in hun woning. Ruim één op de vijf mensen heeft last van hittestress binnen of buiten de woning. En mensen hebben vaker last van rommel en afval. Kinderen zijn minder tevreden met hun buurt.

Gezondheidsverschillen ontstaan op jonge leeftijd en blijven groot: De gezondheid van inwoners wordt voor een belangrijk deel beïnvloed door factoren als bestaanszekerheid, opleiding, sociale contacten en de leefomgeving. Daardoor hebben sommige inwoners minder kansen op een goede gezondheid dan anderen. Gezondheidsverschillen waren al groot in Utrecht en dat zijn ze nog steeds. Ook zijn deze verschillen vaak al op jonge leeftijd zichtbaar.

Inzet van Utrecht

De onderzoeksresultaten vormen een basis voor toekomstige beleidskeuzes. Veel onderwerpen uit het rapport krijgen een plek in gemeentelijke visies, beleidsnota’s en uitvoeringsplannen, zoals de Beleidsnota Gezondheid die in 2027 verschijnt en de Omgevingsvisie. Afke Groen: “Als gemeente kijken we daarom bij al onze keuzes ook naar de gezondheid van Utrechters, zoals over buurten, woningen en bestaanszekerheid. Zo leggen we op veel plekken in de stad groene plekken aan, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en ontspannen. En helpen we scholen met gezond eten en bewegen, inclusief een gezonde lunch op school.”

Ook met gerichte gezondheidsmaatregelen werkt de gemeente aan het verkleinen van gezondheidsverschillen vanaf jonge leeftijd. Zo werkt de gemeente intensief aan het verhogen van de vaccinatiegraad en start in 2027 een proef met het vergoeden van de eigen bijdrage voor kraamzorg in Overvecht en Kanaleneiland. Ongelijk investeren voor gelijke kansen is én blijft voor de gemeente het uitgangspunt.

Het onderzoek laat zien dat het verkleinen van de gezondheidsverschillen weerbarstig is, en vraagt om een lange adem. Daarbij zijn veel factoren die gezondheid beïnvloeden een landelijke aangelegenheid. Afke Groen: "Maar ook Den Haag is aan zet. We willen dat kinderen gezond kunnen opgroeien, terwijl ze overal worden verleid om ongezond te eten. Geef gemeenten daarom meer mogelijkheden om dat aanbod aan te pakken. Zodat gezond leven voor meer Utrechters makkelijker wordt."

Over het onderzoek

Het onderzoek 'In verband met gezondheid 2026' biedt een overzicht van de gezondheid en het welzijn van Utrechters en van de factoren die daarop van invloed zijn. Het laat zien hoe de gezondheid van inwoners zich ontwikkelt en welke trends daarbij zichtbaar zijn. Het onderzoek verschijnt eens per vier jaar en maakt onderdeel uit van de wettelijke taak van de gemeente op grond van de Wet publieke gezondheid. Het volledige onderzoek is te vinden via deze link.